«Διπλωμένα φτερά» Γιάννης Ατζακάς εκδόσεις Άγρα 2007 σελίδες 155
Το πεζογράφημα με τίτλο « Διπλωμένα φτερά» δομείται σε 20 κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο μοιάζει με την αυλαία μιας θεατρικής σκηνής που ανοίγει και εισάγει τον αναγνώστη- θεατή στους χρόνους και στους τόπους όπου θα κινηθεί η αφήγησή του. Στο τώρα της φυσικής του παρουσίας στα 64 του χρόνια στο Πήλιο και στο τότε της παιδικής του ηλικίας, στο νησί του. Χώρος «του τώρα» ένα σπίτι που έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά στοιχεία με το πατρικό του τότε.

Ο υλικός κόσμος του τώρα γίνεται αφορμή για ένα νοσταλγικό ταξίδι της μνήμης του «στο τότε», με φανερή τη διάθεση του να ζωντανέψει τη μορφή της γιαγιάς του, Βενετιάς, μέσα από «τα έργα των χεριών και της ψυχής της», τις «μέρες της τυράγνιας» και «τις μοναχικές νύχτες της καρτερίας της» όπως αναφέρει χαρακτηριστικά στη σελίδα 11.
Στο δεύτερο κεφάλαιο ξεκινά η αναδρομή στο παρελθόν με την περιγραφή των κινήσεων της γιαγιάς του την περίοδο των Χριστουγέννων, έτσι όπως τη θυμάται να ανάβει τα δύο τζάκια, όταν τον περίμενε για τις διακοπές του. Η ζεστασιά της φωτιάς, που είναι στενά συνδεδεμένη με τη ζεστασιά της αγάπης της γιαγιάς του, παίζει κύριο ρόλο στις αναμνήσεις του και επανέρχεται κατά διαστήματα σε σημεία του αφηγήματος, λειτουργώντας ως συνδετικός κρίκος των διάφορων περιόδων της ζωής του. Η αναζήτηση βεβαιοτήτων στη ζωή του βρίσκει ένα έρεισμα στη χρονολογία του σπιτιού, που αναγράφεται κάπου στην εξωτερική του πλευρά, 1892. Συνεχίζει με αναφορές στην ιστορία της γενιάς του.
Ατζακάς Γιάννης
Στο τρίτο κεφάλαιο ξαναγυρνά στο παρόν του και στοχάζεται για τη σχέση του με το παρελθόν, την κλίση του να σκέφτεται τα περασμένα, και να τα αναλύει και σκιαγραφεί την πρόθεσή του με το αφήγημα του αυτό να αποχαιρετήσει τον κόσμο που έφυγε με τους ανθρώπους του που «τα έδωσαν όλα στους δικούς τους ?και την ψυχή τους την ίδια- και δεν έλαβαν στο χέρι παρά ελάχιστα ψίχουλα.» όπως ίδιος λέει.
Στο επόμενο κεφάλαιο η ματιά μας παρακολουθεί τη δική του καθώς περιγράφει το σπίτι του και με αυτό ως φάρο, το χωριό του. Στη συνέχεια διαγράφεται η μορφή του παππού με τις δικές του αγροτικές ασχολίες και ξεδιπλώνεται ο ήπιος και εργατικός του χαρακτήρας. Η ζωή του παππού όμως είναι στενά συνυφασμένη με της γιαγιάς. Εκείνη όμως δεσπόζει στη ζωή του σπιτιού από το πρωί ως το βράδυ, με τις δουλειές να διαδέχονται η μία την άλλη στον κύκλο μιας ημέρας, μιας εβδομάδας, μιας εποχής: το άναμμα του φούρνου για τις δικές της ανάγκες αλλά και της γειτονιάς, μιας και είναι ο μεγαλύτερος, το γνέσιμο, το πλέξιμο, η ύφανση του μαλλιού στον αργαλειό, η φροντίδα των κηπευτικών της, του αμπελιού, της οικιακής παραγωγής τροφίμων και ποτών. Ώσπου έρχεται το βράδυ, η οικογένεια μαζεύεται για ξεκούραση κοντά στο τζάκι , το φαγητό βράζει στη φωτιά και συζητούν. Παρακάτω ο φακός του συγγραφέα εστιάζει στο μάζεμα της ελιάς το Νοέμβριο και στην πρώτη επαφή του με τη θάλασσα, που τον γοητεύει.
Η μνήμη του φτάνει και στην επάρατη χρονιά του 1949 που είναι φορτωμένη με δυσβάστακτες εμπειρίες και βιώματα. Είναι η χρονιά που αποχωρίζεται τους δικούς του, γιατί η γιαγιά νιώθει ανήμπορη να τον προστατέψει από τους κινδύνους που ελλοχεύουν στο νησί εξαιτίας έξι (6) ανταρτών που πέρασαν σ` αυτό και συγκρούονται με τοπικές ένοπλες δυνάμεις, καθώς και από τη ζωηράδα του και από τη χαμηλή απόδοσή του στην πρώτη δημοτικού. Έτσι αποφασίζει να τον οδηγήσει στις παιδουπόλεις της βασιλίσσης για να τον προστατέψει και να τον βοηθήσει να προκόψει. Ένας αφηγηματικός κύκλος κλείνει στο 16ο κεφάλαιο με τον ίδιο τρόπο που άνοιξε στο κεφάλαιο 10 για την αποτρόπαια χρονιά του 1949.
Στο 17ο κεφάλαιο αναφέρεται στο «αγγέλιασμα της γριάς-Βενετιάς» και στις τελευταίες αναμνήσεις του από κείνη. Η προσωπικότητά της ζωγραφίστηκε με έντονα χρώματα στα προηγούμενα κεφάλαια και ξεδιπλώθηκαν πολλές πλευρές του χαρακτήρα της όπως η ασταμάτητη εργατικότητά της και οι παιδαγωγικές αρχές της που της υπαγόρευαν να συμβουλεύει το παιδί αλλά και να το μυεί στη ζωή με πράξεις, σταδιακά και ενεργητικά.
Οι τελευταίες πινελιές του πορτραίτου της μπαίνουν στο κεφάλαιο 17 όπου φανερώνεται η γιαγιά ως ψυχολόγος( «Γέρο, άμα εμείς κλείσουμε τα μάτια, θα τ` αδικήσουνε το παιδί, θα το βγάλουνε έξω από την περιουσία του πατέρα του») ως κληροδότης(«τον έβαλε τον παππού και έκανε διαθήκη επάνω μου το μερτικό του πατέρα μου»), ως φιλόσοφος με βαθιά αγάπη για τον εγγονό της( «να το ξέρεις ,ούλοι τσι τρανοί τσι κουτσοκορφίζουνε. Όποιο κεφάλι βγαίνει λίγο παραπάνω από τ` άλλα, του δίνουνε μια με τη χατζάρα και το κόβουνε») ( «Από πού να τις έχω εγώ τις λίρες, γιόκα μ`; Εσύ είσαι οι λίρες μου») ( «Σαν έρθει εκείνη η ώρα να ταιριαχτείς κι εσύ με μια γυναίκα, μηδέ ομορφιές μηδέ πλούτη να κοιτάξεις. Μοναχά να βρεις μια κοπελούδα που να σε νιώσει, να σε πονέσει-πώς να το πω. Γιατί εσύ τράνεψες ορφανό κι έφαγες μεγάλες μπόρες στο κεφάλι σου-μη νόμισες, που δε μιλούσα, πως δεν ένιωθα κιόλας»)(«Μην κοιτάς αυτή την καμπουρούδα μου εμένα. Εκεί εν` κρυμμένα και διπλωμένα τα φτερά μου. Όταν έρθει και η δική μου ώρα, μ` αυτά θα πετάξω να πάω στον ουρανό, κοντά στο Χριστό μου, ν` αναπάψω κι εγώ πια το κορμάκι μου.. Μετάνοιες πολλές κι εκκλησιές πολλές εγώ δεν ήξερα. Εμένα μπορεί να με πείραξαν, άνθρωπο όμως στη ζωή μου δεν πείραξα, ούτε μερμήγκι?»)
Από το 18ο ως το 20ο κεφάλαιο επανέρχεται στο παρόν και κλείνει ο αφηγηματικός κύκλος που άνοιξε με το πρώτο κεφάλαιο, όπου μπήκαν οι βάσεις της αφήγησης με σημείο σύνδεσης με το παρελθόν το πατρικό σπίτι, την ανεπιτυχή προσπάθεια που έκανε να το αποκτήσει ολόκληρο και την αγορά ενός άλλου στο Πήλιο που είχε κοινά στοιχεία με το πατρικό του. Το αφήγημα κλείνει με φιλοσοφικές σκέψεις γύρω από το χρόνο, όπως με φιλοσοφικές σκέψεις άρχισε γύρω από τη μνήμη!
Τελειώνοντας θα ήθελα να εκθέσω την προσωπική μου άποψη για το βιβλίο, λέγοντας πως μου άρεσε πάρα πολύ, γιατί με συγκίνησε βαθιά με τους στοχασμούς του που ταυτίζονται σε μεγάλο βαθμό με τους δικούς μου, με το συγκινησιακό του λόγο που δημιουργεί πλούσιες εικόνες, που δεν απευθύνονται μόνο στην αίσθηση της όρασης αλλά και της ακοής, της όσφρησης ,της γεύσης και της αφής.
Εν κατακλείδι με αιχμαλώτισε τόσο πολύ που και εγώ βίωσα μαζί του τόσο την παιδική του ζωή από μια συναισθηματική οπτική γωνία όσο και την ενήλικη με τους φιλοσοφικούς του προβληματισμούς και τις μνήμες των ψυχικών τραυμάτων του. Νομίζω πως αξίζει να το διαβάσει κανείς και να ταξιδέψει μαζί του στο δικό του ξεχωριστό και ιδιαίτερο κόσμο.
Κριτική - παρουσίαση βιβλίων από την υπεύθυνη της Βιβλιοθήκης, κ. Βαρδάκα Έλσα.



